Categorie Teruglezen

Naar een participatiekerk

 

Leden van deze verenigde vergadering,

Voor het zoveelste jaar op rij is het aantal minima toegenomen. Ik wil u vragen hen in het oog te houden. We zien graag het middenklasse-cohort de kerk in marcheren. Maar of zij daarmee doorgaan is niet zeker. Onlangs zeiden de leiders van een kerk die voor het eerst rode cijfers schreef dat zij hun jongeren moesten voorhouden dat zij lid zijn van een groeiende kerk. Dat helpt niet om de minima te zien. Er zijn mensen die kleine eindjes hebben om hun band met de kerk mee vast te knopen. Zij komen rond met heel weinig. Zij circuleren rond de drempel. Dat zijn de minima. En trouwens, ook het aantal kerkelijk daklozen is dit jaar weer toegenomen.

Nu moet u niet denken dat het slecht gaat met de spirituele economie. Er is een vraag die nauwelijks bij te houden is en niet alleen in de tuincentra waar de god Boeddha wordt verkocht. Er is een vraag naar waarheid en naar liefde. Er zijn best mensen die hiervan al iets hebben ontvangen – de ‘ietsisten’ - en meer zouden willen hebben. Ook zij zijn minima die op de drempel staan. Alleen komen zij van de andere kant. Zij herontdekken de diepte van het christelijk geloof of de warmte van een geloofsgemeenschap waar men werkelijk naar elkaar omziet. Dat aantal minima neemt op een of andere manier ook toe. Een ervan is David Brooks, columnist bij de New York Times, voormalig atheïst, die christen werd, kerkganger, na een zoektocht van vele jaren. Er zijn meer atheïsten vandaag de dag die op hun vroegere standpunt terugkomen.

Mensen zoeken in hun spirituele zoektocht naar waarheid en liefde, maar komen op die tocht de instituten tegen. Instituten zijn nodig, maar kunnen ook in de weg staan. Daarom moeten ze worden aangepast aan de tijden die komen, mocht de toevloed groter worden. Men moet het dak repareren als de zon schijnt is een bekend principe uit de Jozef-economie. Voor de minima, die zich ook onder de jongste generaties kerkgangers bevinden, zijn de instituten te log, te systemisch, te zeer een ijzeren kooi met de logica van een mammoettanker op koers. Daarom kondigen we vandaag een renovatie af die morgen kan beginnen en uiteraard alleen spiritueel van aard is.

Om te zien wat er gedaan moet worden nemen we de metafoor van de twee bergen, die David Brooks onlangs aanreikte. Wij beklimmen in ons leven vaak twee bergen. De eerste is die van onszelf, onze carrière, onze identiteit, ons succes, te schrijven in grote zwarte cijfers. Op de eerste berg zorgen we dus voor onszelf. De tweede berg is die van ons leven met anderen, onze naasten, daar gaat het om wie we zijn in onze relaties en om het ontdekken van de liefde en de zin van het bestaan. Op die tweede berg participeren we in het bestaan, waarvan God de drager is. Het gaan om de tweede berg, maar het beklimmen van de eerste neemt vaak heel veel levensenergie, ook in de kerk. Maar de minima, zij die niet voor zichzelf kunnen zorgen of zij die het wel gehad hebben met al die zelfzorg, staan aan de voet van de tweede berg.

Op welke berg zou Jezus gaan bidden? U weet het antwoord en ik ook. Als we de kerk willen renoveren in waarheid en liefde moeten we de tweede berg beklimmen. Het model dat ons daarbij voor ogen staat is een participatiekerk. Het lukt ons niet meer om een verzorgingskerk te zijn, dat is een duur project en maakt van de kerk een eerste-berg-instituut. Vanaf nu heten we participatiekerk. Die vraagt niet naar alle registraties die nodig zijn om te bepalen wie mag klimmen en wie niet. De participatiekerk is open voor nieuwe toetreders en kent geen drempel waar minima op stuiten bij het naar binnen en naar buiten gaan. De kerk die laat zien dat ze de wereld liefheeft, zoals God de wereld liefheeft, dat lijkt me de kerk van de toekomst.

Er is nog een klimaataspect in deze nieuwe gedachtegang. Geen troonrede zonder de brandende vraag naar onze ecologie. Nu de wereld zo langzamerhand klaar is met het modernisme en

neoliberaal individualisme, nu het duidelijk is dat de ecosystemen het menselijk gedrag niet langer kunnen dragen, nu we op de bodem van de westerse leefstijl zijn beland en we vrezen voor een grote catastrofe, nu wordt ook weer gevraagd naar onze morele ecologie. Welk geloof in de toekomst kan een nieuwe manier van leven, een nieuwe politiek een nieuwe ethiek vormgeven? Er klinkt een stille roep om het christendom te herontdekken voor onze tijd die zachtjesaan postseculier wordt. Niet het christendom van de instituties, maar het christendom als weg van zelfopoffering, zorg voor de wereld, liefde voor mensen. Het christendom van de tweede berg.

Ik wil u vragen de minima in het oog te houden. Die kunnen met hun drempelverkeer het best bewegen. Dat zijn zij die snakken naar waarheid en liefde, zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, zij die zich ontheemd voelen en aan de voet van een berg zijn aanbeland. Op een van de bergen stond Jezus. Daar ontbiedt hij zijn minima, de leerlingen met de meeste bewegingsvrijheid, en hij sprak tot hen in de vorm van een openluchtpreek, de Bergrede. De kern daarvan is een nieuwe liefde voor God, mens en wereld. Ik bid, en met mij velen, dat wij daarmee vanaf die berg de wereld worden ingestuurd om daar te participeren en deze preek van liefde te laten groeien tot een groot verhaal voor alle mensen.

Roel Kuiper is rector van de Theologische Universiteit Kampen